nusabali

Melalung

  • www.nusabali.com-melalung

Semengan mara bangun, matan ai suba ngentér uli selagan jendéla kamarné Luh Cablek. Kedisè nguci ngendingang kidung ngulangunin ati. Semengan ené patuh cara semengan biasané. Méméné makaukan uli di paon. Luh Cablek masaut banban, ngéncolang bangun uli pasaréan.

“Suba semengan, sing ngayah ka banjar?” mémé matakon.

Luh Cablek engsap suba katulud dadi jero daa. Di désa palekadanné, ada tetamian pangayah daa truna. Anak ané suba menék bajang lan teruna dadi pangayah di pura. Ané jani Luh Cablek suba katulud.

“Engsap tiang, mé. Jani tiang makikén,” pasautné. 

Luh Cablek mara menék bajang. Suba kelas IX SMA. Dadi murid tusing dadi lémpas tekén sasana, apabuin dadi daa tusing sajan dadi lémpas tekén swadarma sané munggah ring sastra agama. Swadarma dadi jero daa truna mula kéweh yén pinehang, apabuin dadi murid. Pangayah istri sané kawastanin daa kajalanang salami bajang utawi tondén ngantén. Ento makrana uli cenik suba katulud bisa matuésan tur majejaitan.

Luh Cablek suba neked di pura. Rahina Redité, jero daa truna sami ngayah mareresik.

“Sira sané nénten nyarengin mareresik keni danda duang tali rupiah,” baos jero panyarikan. 

“Mih aget masih iang teka ngayah, yén sing kéto kena suba danda, diastun cenik yén sesai gedé masih panadine,” Luh Cablek ngrengkeng ajak timpalné.

“Saja Luh, aget iraga ajak dua teka ngayah, agetné masih jani Redité sekolahé libur,” Sari mempenin. 

Luh Cablek ajak Sari suba makelo matimpal. Uli cenik ia sesai bareng-bareng. Sari anak luh jegég, bokné lantang mbotan blayag tur selem malengis. Kulitné putih gading kadi buah salaké klumadin. Bangkiangné sada rengkyang acekel gonda layu.

Luh Cablek suba neked jumahné, ngéncolang ia majalan ka paon ngalih méméné. 

“Suba suud ngayah, Luh? Adi marengut kéto semuné, kénkén?” cucud méméné matakon sambilanga ngulat tipat nasi di dampar paoné.

“Aa mé, inguh sajan keneh tiangé jani, kénkénang tiang nyalanang swadarma? Masuk masekolah apang nyidang, ngayah mabanjar masih tiang apang nyidang. Tuni di pura jero panyarikan nyobyahang danda,” Luh Cablek nyautin patakon méméné. Semuné masem.

“Béh yén kéné unduké kéwéh mémé nyautin. Di désan iraga suba kéto pajalan panglingsir malunan, kadén Iluh suba nawang. Iluh suba pasti lakar katulud nyalanang swadarma dadi daa truna,” méméné nyautin sambilanga mepetang tipat.

Kedisé nguci saling sautin duur punyan kayune. Matan ainé suba endag ngulgul ipian Luh Cablek.

“Luh… Luh… Luh… bangun. Sing masuk?” méméné uyut di aep pintu kamaré.

Tengkejut Luh Cablek, magegéson malaib ka kamar mandi. Ibi sanja ia ngayah makarya lamak gede di pura kanti ka lemeng. Lamaké kaanggé odalan kayang Buda Umanis. Yén sing milu ngayah sinah keni danda, gedéné Rp 5.000.

“Lambat suba jani masuk, gerbang sekolahé pasti katutup kerana guru lan murid-muridé upacara bendéra,” ngmimik Luh Cablek sambilanga ngulat bok.

“Tondén masih suud, Luh? Madaar malu mara majalan!”

“Kal bekelang dogén nasine, Mé. Nyanan di sekolah lakar daar.” 

“Luh Cablek… Luh Cablek…,” timpalné kauk-kauk. Tepukina Sari saeb-saeb uli di koriné. 

“Antos malu Sar, buin kejep gen nu negul bok.”

“Énggalin, suba lambat né!” Sari nyautin.

Neked di sekolah, gerbangé suba matutup. Luh Cablek, Sari, lan timpal-timpalné ané lambat tusing baanga macelep ka sekolah. Ia kena hukum mareresik di natah sekolahé. Jani Luh Cablek maan paplajahan agama Hindu. Guru nelatarang swadarma. Melah sajan ia ningehang guruné. 

Kriiing… bél sekolah mamunyi. Sing karasa suba jam lepas masekolah. 

“Tumben seken sajan ningehang paplajahan di sekolah? Biasané setata kiap,” Sari kedék ngwalék Luh Cablek.

“Aa Sar, kénkénang terus nyidang nyalanin swadharma,” pasautné. 

“Jalanang dogén, amongkén ja nyidang!” Sari ngwales. 

Jani jero daa ngayah majejaitan étéh-étéh upacara di pura. Luh Cablek mara suud ngaé PR Basa Bali lantas magegéson nyaluk kebaya lan kamen. Serasa ulung batun paningalané ulian kaliwat kenjelné tusing maan mangaso lepas masekolah. 

Ngamikmik Luh Cablek sambilanga makikén. “Mamunyi sagét kulkulé kondén man istirahat, sagét jani galah ngayah.”

Di désané, anak cerik, luah muani, mula kaaptiang bisa majaitan. Makejang seleg ngayah. Sing karasa suba nyaluk sandikala. Luh Cablek mamapit uling pura. Salantang jalan mulih, sing pegat-pegat ia ngamikmik. “Ratu Bhatara, tiang kenjel. Lung telah tulang di awak tiangé. Kanti pidan lakar kéné?” Ia majalan padidian kerana Sari tusing milu ngayah kerana kotor kain. 

Jani galah daa truna ngayah mundut Ida Sasuhunan. Kulkulé suba mamunyi. Luh Cablek mapangapti tusing kasépan neked di pura. Yén kasép ngayah, kana danda Rp 2.000. Di subané neked di pura tepukina jero panyarikan nyantosang di jaba purané.
“Tusing ngelah jam jumah? Sing ningeh suaran kulkul? Nguda mara? Kal danda duang tali rupiah,” Jero Panyarikan ngandika sambilanga nyatet danda.

“Sinampura jero, tiang wau lepas uli sekolah lantas masaré. Sing taunin sampun sanja. Akéh kegiatan ring sekolah, tiang kenjel kantos tan karasa masaré,” Luh Cablek nerangang.

“Nah kudiang, awig-awig suba matulis, yén lambat uli suaran kulkul sinah madanda.” 

Nglingus Luh Cablek ka jeroan pura. Marasa pelih tusing nyidang ngilonin déwékné. Di jeroan suba mabaris saka besik jero daa ngambil mundut étéh upacara. Jero daa sampun sayaga, majalan mairingan mundut étéh-étéh upacara. Jero Truna mamundut tedung, tigasana, miwah umbul-umbul. Gong baleganjur katepak ngiringang pacaruan. Serati ngayahin ngambil banten. Kidung Wargasari, suara genta, tepak kulkul, miwah baleganjur dados panyaksi. Wangi-wangian dupa ngebekang purané. 

Wus macaru, Ida Sasuhunan kalinggihang malih ring rong soang-soang. Jero daa truna katurang malinggih. Kalangen kenehne Lu Cablek sawiréh luwung maan tongos di jeroan pura madamping ngajak pamangku miwah prajuru adat sami. Inget ia tekén unduké satondén katulud dadi jero daa, joh sajan tongosné mabakti di jaba purané. Di kénkénné ia tusing maan tongos negak. Kanggoang maplisahan betén uyak buk, di ujané maplisahan uyak nyanyad.

“Ada luwungné dadi jero daa, di pura maan tongos paling melah,” kéto kenehné Luh Cablek.

Uli sanja kanti ngedas lemah buin maniné karyané nyejer. Krama désa sami sampun pada mapamit budal. Enu daa truna dogén di pura matamped nglungsur banten kalanturang mareresik kanti ngenjek jam 5 ngedas lemah. Mara inget Luh Cablek ada ulangan sejarah di sekolah. Inguh atiné sawiréh pakaryan ngayah di pura kondén masih suud. Ia jejeh buin keni danda yén mapamit malunan. Sing karasa suba kanti jam setengah nem semengan mara manggala daa truna mapiuning pamit. Ngéncolang Luh Cablek malaib, marasa lambat ka sekolah. Neked jumah ia magegéson kayeh tur madabdaban.

“Buin suba lambat masekolah, lén misi ulangan, tusing maan mlajah naang abedik,” Luh Cablek ngrengkeng.

Di sekolah, Sari suba ngantosang.

“Énggalin, bu guru suba lakar masuk kelas,” Sari kauk-kauk.

“Sar, tiang sing maan mlajah nang bedik. Da ja malajah, masaré tiang sing maan. Tuni jam setengah nem mara suud mareresik,” Luh Cablek ngomong sada ngangsur.

“Nah mai macelep malu ka kelas, tiang ngemang catatan ané lakar ngenah benjep ulangan. Tiang maan di kelas A1 ibi.” 

Magegéson Luh Cablek ngejang tas tur negak sambilanga mamaca matéri ané baanga ajak Sari. Undap-undap ia sambilanga mamaca. Tusing karasa ngenjek galah ulangan, bu guru suba neked di kelas tur milpilang kertas ulangan.

“Alit-alit ajak makejang rahina mangkin jagi kalaksanayang ulangan Sejarah materi 1b nyantos 3b. Sané mangkin jagi bagi ibu, nomor absen 1-15 jagi nglaksanayang ulangan palet kalih, absén 16-30 palet kapertama. Durus ngrereh genah soang-soang,” bu guru ngemang arah-arah. 

Ulangan suba majalan, makejang muridé siep kerana seken nyawab ulangan. Sané polih palet kaping kalih nyantos di sisi kelas sambilang malajah. 

Tusing karasa ulangan suba suwud. Luh Cablek mara ngerasang kenjel. Batisné karasa kambang tur kéweh ngedatang paningalan. Sakabedik Luh Cablek ngidemang paningalane lantas masaré di kelas. 

“Nah masaré malu Luh mumpung jam istirahat, yén suba bél masuk tiang ja nundun,” kéto Sari mamunyi nanging tusing sautanga tekén Luh Cablek.

“Luh… Luh… Luh…” tepukina muan bapané makenyem. 

“Bangun ning, mai dini negak. Ada orahang bedik!”

“Ngudiang bapa dini?” Luh Cablek matakon sambilanga majalan negak di samping bapané.

“Cening, cening jani suba madan kelih, swadarman cening mula baat rasayang jani. Apabuin cening maawak luh. Yén melah baan cening ngaba luh sinah dadi luwung. Yén pelih sinah lakar dadi luu. Ingetang sastrané ngorahang dadi jadma melalung. Melah kalawanin luwung. Ulengang jani kenehé dadi pangayah. Yén suba uleng keneh sinah melah tepuk pajalanné. Tondén neked tindakan Luh Cablek di clapcapan purané, jero panyarikan suba ngomong.

“Suba lambat uli masauara kulkul. Kéto masih dadi murid sekenang malajah sinah lakar luwung tepuk,” bapané nuturang banban sambilanga ngusap-usap bok Luh Cablek. Sepi ning rasan guminé, sérasa suaran jangkrik tusing bani ngulgulin. 

“Bapa kadén suba…” 

Kriiinggg, bél sekolah mamunyi. Luh Cablek makesyab bangun uli ipian. Belus pipiné uyak yéh paningalan. 

“Éngkén Luh?” Sari matakon nyapnyap.

“Sar, iang ngipiang bapa.” 

Luh Cablek masaut sambilang ngusap-usap yéh paningalan. Ngénggalang Sari ngelut timpalné. 

“Luh, mirib bapa kangen, apabuin tawanga jani suba menék bajang. Benjep neked jumah ingetang mararapan aturin bapa.” 

Bapané Luh Cablek suba mulih ka tanah wayah uli ia enu SD. Nanging dina jani tumbén ia ngipiang bapané, mirib nawang kénkén pianakné nyalanang kéweh.

“Pa, baat sajan rasan tiangé jani, apa ené patut jalanang? Majalan nyalanang pituduh Bhatara Hyang, apa nyalanang swadharma dadi murid apang bakat cita-cita tiangé? Pa, cingak-cingakin tiang uli kadituan, iringang pajalan tiangé apang nyidang nyalanang pabesen bapa, nyalanang idup melalung. 7

Komentar