Jeg Sing Nawang Rahinan

“Jagi makarya malih jebos, Bapa Mangku,” bawak pasautné Putu Wirya.

“Jeg sing nawang rahinan. Jumah apa malu ngoyong, masih mulih kapah-kapah!”

Putu Wirya tusing masaut, muanné prajani masawang barak, tangkahné runtag. Ia sing misi buin matolihan laut maklieng mulihné krana galahé suba karasaang nguber déwékné.

Tengainé disubané suud ngaturang bakti, nunas wangsuh pada Ida Betara lan nunas bija dugas rahinan Galungané ento, Putu Wirya mula magagéson lakar mapamit uli pura kawitanné krana ia lakar magaé. Dugas ento ia maan shift soré di tongosné magaé. Uli sekat magaé di hotél, ia mula tondén taén maan libur nuju rahinan Galungan. Dikénkéné sanja teka uli magaé mara ia nyidaang mulih ka désa lakar mabakti di sanggah muah di pura kawitanné

Galahé nyaluk tengai tepet. Mancan Putu Wirya masalin panganggo, mancan ia madaar, mancan ia singgah ka kostné lakar mabanten, sinah galahné nu buin abedik sajan. Uli désa nuju ka kota nelahang galah sawatara duang jam, ia musti suba ada di tongosné magaé limolas menit satondéné jam telu sanja.

Sing ja dugasé ento dogén ia maan sasimbing munyi buka kéto. Dugas mulih nuju piodalan di sanggahné, dugas piodalan di pura désa, kéto masih dugas rahinan Pangrupukané ané suba liwat-liwat, ia setata maan sasimbing kéto. Tusing ja bapa mangku ento dogén ané nyimbingin déwékné, pisaga-pisaganné ané lénan masih patuh buka kéto.

“Adi akejep sajan jumah, Tu? Buin mani masih Nyepi?” kéto taén pisaga dajan umahné matakon.

“Aa, Pa Loyok. Buin kejep tiang musti ka tongos magaé, buin mani di Nyepiné tiang maan tugas shift pagi. Yén buin mani semeng majalan magaé, sinah sing baanga liwat kén pecalangé. Luungan buin kejep majalan.”

“Béh, jeg cara sing nawang rahinan gén ci, Tu. Nyepi kadén nak amati karya, anak sing dadi nyemak gae,” Putu Wirya maklieng, sing nyautin munyin pisaganné ento. Di tengah kenehné ané paling dalem, sujatiné Putu Wirya masih dot sajan ngasanin libur ri kala rahinan jagat, apa buin rahinan Nyepi.

“Mara inget maturan aa, Tu? Jeg sing taén tepuk libur jumah. Pabedikin nguber pipis, masih mati sing mabekel empugan,” Pan Kripit nakonin Putu Wirya dugas negak madampingan di Pura Dalem lakar ngaturang bakti. “Makejang masih lakar ajak ngayah delod Pura Dalemé, Tu,” Pan Kripit nutugang raosné.

“Dadi buruh, kéwéh ngalih libur, Pa,” banban pasautné Putu Wirya sada makenyem. Ia sing nyak nyautin sasimbing-sasimbing buka kéto baan munyi ané soléh-soléh, apa buin lakar ngaturang pangubakti, patut kenehé degdeg. 

Yéning tolih uli gaginan, mula saja pisaga-pisaganné Putu Wirya liunan mamacul, sing nawang gagaén di kota di widang pariwisata. Yadiastun reramanné Putu Wirya masih patuh mamacul, nanging suba ngerti pesan tekén gagaén pianakné. Reramanné sing taén masasimbing ané soléh-soléh tekén panakné. Magaé di hotél mula kéweh ngalih libur nuju rahinan, apa buin ia mara maangkat dadi pagawé kontrak di hotél tongosné magaé.

“Apa ja pagaén Putuné ditu, ané penting gagaén melah-melah, jeg selegang dogén nyemak pagaéné ento sinah lakar masari. Yén sing ngerti selegin baan matakon lan malajah!” pabesen bapanné ento ané setata tekek gisianga ané makada ia demenina tekén sénior-séniorné di hotél.

Sénior muah timpalné Putu Wirya di hotél mula liunan nyama Hindu Bali, sinah kéweh yén nukar libur tat kala rahinan jagat. Sajaba mula kabenengan jadwal libur nuju rahinan jagaté ento sinah maan ngasanin libur mararainan mapupul ngajak kulawarga. Sujatiné Putu Wirya dot sajan libur nuju rahinan Galungan muah rahinan-rahinan ané lenan. Apang ia nyidaang ngrasaang mapupul ngajak kulawarganné, ngorta kangin kauh makedékan ngajak pisaga-pisaganné. Pagaénné di hotél makada ia sing nyidaang ngisinin kenehné buka kéto.

Suud nganti pangango, Putu Wirya ngojog paon lakar madaar. Tum bé, urutan, muah kuah balungé karasaang nyem makecap masem, ulian sasimbing bapa mangku i tunian nu neket di don kupingné. Yén sing ulian seduk basangné, bisa-bisa Putu Wirya sing payu ngelekang dadaaranné.

“Buah muah jaja lungsurané bekelang ka Badung, Tu”! kéto méménné mageluran uli balé dangin. Putu Wirya lantas nyagjagin. Ia tuah mempen tapé ketan muah jaja uli ka tengah tasné. Yén unduk buah-buahan muah soroh jaja, idepan ia suba sasai ngasanin. Magaé dadi koki sinah suba motah baan daadaran.

Galahé suba ngancan nguber, pajalan motorné Putu Wirya ngesir ngauhang nuju ka kota. Salantang jalan, pénjoré ias majujuk di lebuh-lebuh umah krama Baliné. Putu Wirya sing med-med nyledét bajang-bajangé ané liwatiné di sisin jalané sedek majalan nyuun banten. Bajang asli Bali mula alep makebaya putih, makamen endek, masléndang sutra. Tayunganné lemuh, bokné magambahan, ngenah bangkiangné rengkiang, prajani ngaé tangkahné Putu Wirya runtag dot ngelahang. Munyin bapa mangku i tunian prajani nadak nyilem.

Liu masih tepukina pasliwer truna-truniné negakin sepéda motor. Anak luh ané kenyem-kenyem magandeng ngelut bangkiang ané muani, ngranayang sebet kenehné Putu Wirya ulian tondén nyidaang ngrasayang padaduanan ngajak gagélan nuju rahinan jagat. “Mula saja i déwék jeg sing nawang rahinan,” kéto ia ngamigmig padidiana.

Munyin klakson mobil truk di lampu mérahé ngesiabin Putu Wirya. Mara sledétina jam di pagelangan lima tengebotné, sagét suba nujuhang jam tengah telu. Prajani ia ngampet ngilut gas sepéda motorné apang sing kasépan neked di hotél.

“Beh, buung ba singgah ka kost mabanten. Kanggoang nyanan petengné mulih uli magaé mara bantenang canangé, masih Widhiné suba ngerti,” kéto Putu Wirya ngrenggeng di kenehné. Duang dasa menit satondén jam telu ia suba neked di parkiran hotélé, lantas ia ngojog ka tongos mesin abséné.

Uli nyumunin magaé, Putu Wirya mula sing taén ané madan telat. Kéto masih, uli cerik uli nyumunin masuk SD, ia mula jemet sajan, sing taén kasep masuk ka sekolah. Dikénkéné gelem ia maksaang déwékné apang tetep masuk. Ia tau tekén ngelah rerama belog, ento makada ngelah keneh buin pidan apang nyidaang matingtingan menahin nasib kulawarganné.

Ada unduk ané sing tawanga tekén pisaganné Putu Wirya di désa. Sing tawanga Wayan Wirya jani sedeng nutugang kuliah sarjana keguruan. Reramanné masih sing taén sanget nuturang panakné. Sabilang ada anak nakonin, dija panakné magaé, reramanné tuah ngorahang maburuh di Badung. Sujatiné tamat uli SMK, Putu Wirya suba langsung magaé di hotél krana dugas training sekolah, ia suba tepukina luung pagaénné tekén seniorné. Ento makada tamat masekolah, Putu Wirya langsung trimana magaé di hotél tongos trainingné pidan, yadiastun nyumunin tuah dadi pegawai harian. Kanti jani ia nu seleg magaé ditu, apa buin ia nu tutugang kuliahné buin telung bulan dogén. Jani ia sedeng itep mragatang skripsiné buin bedik.

Putu Wirya dueg ngatur galahné, ia nyidaang magaé sambilanga kuliah. Gajihné atengané anggona prabéa idup swai-wai, buin atenga anggona prabéa kuliah. Ulian magaé misi kuliah, makada kapah ia nyidaang mulih ka désa. Di nyidangé ngulehang galah mulih nuju rahinan, setata sasimbing ‘jeg sing nawang rainan’ manguing ngaplakin kupingné.

***

Yén Putu Wirya nyak ngeték, méh lebihan kén ping séket sasimbingé ento nyelepin song kupingné. Sakéwala ulian suba kadung biasa ningeh, ané jani Putu Wirya suba sing sebet, sing nyangetang munyi buka kéto. Apa buin uli  atiban ané suba liwat, Putu Wirya suba suud magaé di hotél krana ia suba tamat kuliah lan ngelah gelar sarjana pendidikan. Ia lantas dadi guru SD di kota. Yén sing ulian pangidih reramanné, méh-méhan jani ia nu maburuh di hotél.

“Mapan jani Putu suba sarjana, luungan anggon ijazahé nglamar dadi guru. Pang sing pocol kuliah. Suud suba magaé di hotél. Yadiastun dadi guru gajihné bedikan kén di hotél, nanging asil bulanané tetep. Nyén nawang buin pidan mrana covidé buin teka ngrubéda, ané ngaé benyah pariwisatané,” Bapanné nuturin dugas Putu Wirya wisuda di hotél bintang lima.

Ulian nyak ngisinin pangidih reramanné, Putu Wirya élah jani ulah-ulih ka désa apa buin nuju ada rahinan jagat muah piodalan-piodalan di pura désa. Mara-mara ené, ia ningehin okan bapa mangku pura kawitané suba tamat kuliah diploma, lantas maan koné gaé dadi waiter di réstoran.

Rahinan Galungané jani, Putu Wirya sing buin mauber-uberan galah cara i maluan. Cara biasanné, kulawargan Putu Wirya ajak nyama-nyama sekaa ibu bareng-bareng ngaturang bakti di pura kawitan. Suud ngaturang bakti, nunas wangsuh pada Ida Betara muah nunas bija, ia nyidaang santai ngorta kangin kauh ngajak nyama-nyamanné. Dugasé ento Putu Wirya tumbén sing nepukin okanné bapa mangku ané biasanné rajin nglungsur sarin canang.

“Bapa Mangku, I Gedé Adit dija nika, dados ten sareng ngayah?” Putu Wirya banban matakon.

“Semengan ia suba luas, Tu. Nak ngorahang magaé pagi.”

“Jeg sing nawang rahinan,” kéto makebris di tengah kenehné Putu Wirya, kéwala ia nanggehang ngemélang bibihné. Ia makeneh, “Dadi guru sing dadi masasimbing ané jelé-jelé. Jro mangku patut singgihang sing dadi simbingin, apa buin jani rahinan suci.” 7